TUNAY NA DIWA NG FILIPINO

BALITA/AUGUST 31, 2011 ISSUE

Ni Dindo M. Balares

SA pamamagitan ng Laguna Copperplate Inscription (LCI) na nakuha ng isang magbubuhangin noong 1989 sa Lumban River malapit sa Laguna de Bay, natuklasan ng anthropologists na maging noong 900 A.D. ay may maayos nang sistema ng pagsusulat ang mga Pilipino.

Ang sinaunang dokumento na nakasulat sa Kawi Script, gamit ang halu-halong Old Tagalog, Old Malay, at Sanskrit ay tungkol sa nabayaran nang pagkakautang. Binabanggit sa LCI ang Tundun (Tondo), Puliran (Pulilan), Medang Kingdom sa Java, ang Srivijaya empire, at Middle kingdoms sa India.

Mas maaga ang LCI ng 621 taon sa pagdating sa ating kapuluan ni Magellan (1521), ang nakakatuwang sinasabi ng Kanluran na pagsisimula raw ng silibisasyon sa Ma-i. (Ma-i ang tawag ng mga manunulat na Tsino noong unang panahon sa ating arkipelago bago tayo naging Pilipinas -- na partikular na tumutukoy sa Mindoro).

Bago pa man nauso ang organic lifestyle, milyun-milyong taon nang organic ang mga Pilipino. Nagsulat ang mga ninuno natin sa mga dahon, kawayan at iba pang nabubulok na mga materyales -- na ipinasunog ng mga Kastila sa kadahilanang hindi nila ito lubusang maunawaan, kaya tungkol daw ang mga ito sa diyablo.

Kung napreserba lamang ang lahat ng mga sinulat ng ating mga ninuno, tiyak na mas marami pang dokumento o panitikan silang nagawa bago sumapit ang 900 A.D. na sinusuri o pinag-aaralan din sana natin ngayon.

Nalaman din sa LCI na malaya ang pakikipag-ugnayan ng mga Tagalog sa iba't ibang kaharian o sibilisasyon sa mga karatig-bansa, hanggang India.

Siyempre pa, ang pinakamahalaga ay ang ipinahihiwatig nito na paghubog ng panahon sa ating sariling wika.

TAGALOG

Ang Tagalog ay sinasalita ng mga Taga-Ilog, ang tawag sa mga taong nakatira sa Namayan (Sta. Ana ngayon), ang pinakaunang kaharian sa Maynila, ganoon din sa mga nasasakupan nito sa mga pamayanan sa palibot ng Manila Bay, Laguna de Bay, sa mga pampang ng Ilog Pasig, hanggang sa mga ilog din sa Bulacan -- na nakikipagpalitan ng mga kalakal sa mga dayuhang negosyante na nagtutungo sa Maynila.

Sakop ngayon ng Katagalugan ang Tayabas (Quezon province ngayon), Cavite, Rizal, Bataan, Batangas, Laguna, Aurora, Marinduque, Mindoro, Palawan, bahagi ng Nueva Ecija at bahagi ng Camarines Norte.

Ang Tagalog, tulad ng wika ng anumang sibilisasyon, ay ginamit ng mga dugong bughaw (mga lakan/hari o dayang/prinsesa) at ganoon din ng kanilang mga nasasakupan.

Ito ay wika ng mga maginoo o noblemen, ang paglalarawan ng Spanish scribes sa mga Taga-Ilog na kanilang naabutan.

FILIPINO

Bilang pambansang wika, mapagbubuklod ba ang ating mga mamamayan ng Filipino (fusion ng regional dialects sa Pilipinas kasama ang Tagalog)?

Mabubura ba nito ang mentalidad na kaya raw hindi nagkakasundu-sundo ang mga Pilipino ay dahil isla-isla tayo, sanay sa kanya-kanya, multilingual, at multicultural?

Sa panahon ng information explotion, magkakaunawaan pa ba tayo kung ipagpipilitan ang pag-iisip ng mga purista?

Maaaring balikan ang Laguna Copperplate, para magising tayo sa katotohanan na 1,111 taon na ang nakararaan, malaya nang gumagamit ng iba't ibang wika mula sa iba't ibang sibilisasyon ang ating mga ninuno.

ENGLISH

"Nagtapos ka ng English Literature para lang magsulat sa Tagalog?"

Ito ang kadalasang tanong ng mga dati kong kaklase nang maging staff writer ako ng Liwayway.

Kailangan ba talagang maging dahilan ng limitasyon ng pag-iisip ang wika? Hindi ba't mas matutulungan tayo nito upang maging malaya sa anumang uri ng pagkaalipin? Lalo na sa pagiging mangmang o ignorante.

Ilang buwan mula nang magsimulang lumabas ang byline ko sa Liwayway noong 1989, naranasan ko ang tunay na diwa ng wikang Filipino -- nang magtungo ako sa Batangas para dumalo sa okasyon ng pamilya ng isang kaibigan. Nang malaman ng patriyarka ng angkan na ako iyong nagsusulat sa Liwayway, buong pagmamalaki niya akong ipinakilala sa lahat ng bisita na tila tunay na miyembro rin ng kanilang pamilya.

Madalas sabihin na pinapatuloy natin sa ating salas ang mga taga-telebisyon. Sa aking karanasan, ang manunulat sa Filipino naman ay tuluy-tuloy na tinatanggap ng mga tunay na Pilipino sa kanilang pamilya at sa kanilang puso.

EXCLUSIVE INTERVIEW: JUAN MANUEL MARQUEZ

EXCLUSIVE INTERVIEW
Pacquiao is scared of me --Marquez


PRANGKAHAN
Dindo M. Balares


PLEASANT surprise ang paglitaw ni Juan Manuel "Dinamita" Marquez sa Invasion: Philippines vs. The World sa Araneta Coliseum kahapon.

Kaya naman sa dami ng mga celebrity sa Big Dome ay siya ang dinumog ng mga tao. And the feeling is mutual, dahil tuwing may lumalapit para magpa-picture taking ay buong lugod namang pinagbibigyan ng itinuturing na pinakamapanganib, pinakamatindi't pinakamahusay na nakalaban ng kababayan nating si Manny "Pacman" Pacquiao.

Tumatayo pa si Marquez, nang paulit-ulit, hindi lang basta nakaupo't pababayaang yumukod na lang ang fans -- tulad ng ginagawa ng ibang suplada/supladong celebritites. At laging may nakahandang ngiti. Ni hindi siya kinakitaan ng pagkairita o pagkasuya sa walang tigil na paglapit sa kanya ng mga tao.

Napaka-accomodating ni Marquez, at halatang enjoy na enjoy sa labis-labis na atensiyon at paghangang ipinadarama ng mga Pinoy kaya naman walang pag-aalinlangang lumalapit sa kanya ang mga kababayan natin.

Para siyang pagkatamis-tamis na baong nilalanggam kahapon sa loob ng Araneta Coliseum.

Magalang namang umaatras ang mga tagahanga ni Marquez tuwing may nagsasagupaan na sa ring, pero tuwing time-out ay nakapalibot uli sa Mexican boxer ang mga hindi pa napagbibigyan at isa-isa uling nagpapakuha ng retrato.

Ilang upuan lang ang pagitan nila ni Pacman na nasa front row, nasa second row naman si Marquez (nasa fifth row kami sa kaparehong section). Dingding lang ang pagitan, sabi nga. Kaya kitang-kita namin na samantalang sabik na sabik magpakuha ng picture kay Marquez ang maraming kababayan natin ay mangilan-ngilan lang ang mga lumalapit kay Manny para magpapirma o kaya'y magpa-picture taking.

Dahil kaya tagarito naman sa atin si Manny at madalas makita, samantalang first time pa lang at baka nga hindi na maulit ang pagdalaw ni Marquez sa 'Pinas?

Dahil sa nakakatuwang sitwasyon na namamasdan namin ay biniro ko si Cris Stohner Tan ng ABS-CBN corporate communications nang lumapit sa amin na gusto kong interbyuhin si Marquez. At mantaking natiyempo pa na siya pala ang naatasan ni Peter Musngi -- ang batikan at matinik na vice-president ng Manila Radio Division at inilagay na main man ni Mr. Gabby Lopez sa ABS-CBN Sports -- na sumundo kay Juan Manuel Marquez sa airport kahapong madaling araw! Kaya kilala si Cris ni Dinamita at pati na ng mga handler nito.

Resulta, sa tulong ni Cris ay nakakuha kami ng maikling exclusive interview kay Marquez. May interpreter siyang kasama, pero pabiro niya akong hinamon na sa Tagalog kami mag-interbyuhan dahil, "I know Philippine language!"

Maayos ang English ni Marquez kaya diretsahan na ang usapan namin sa English, nakaalalay na lang paminsan-minsan ang interpreter.

"Your country is very beautiful!" sagot niya nang tanungin ko tungkol sa inisyal na impresyon niya sa Pilipinas.

Tinanong ko siya kung ano ang nararamdaman niya sa walang tigil na paglapit sa kanya ng Pinoy boxing fans.

"Filipinos are very nice people. Very kind. I love Filipinos. You are very warm and very friendly," sabi niya.

Sunod kong tanong, ano ang masasabi niya na maraming Filipino boxing analyst na tahasang kumontra sa panalo ni Manny sa huling laban nila? Na siya raw ang dapat nanalo?

"Because that's the truth. I won, again," sagot niya. "The whole world says I won the fight. But the judges gave it to Pacman."

Nagkita at nagkausap na ba sila ni Pacman mula nang dumating siya sa Pilipinas?

"Yes. I asked him to give me one more fight. But he said no. I want another rematch to prove that I am the real winner. But he always say that the business is over. For me, it's not yet over."

Marami ang nagsasabi na siya ang boksingerong katapat ng husay, tapang at bangis ni Manny. Sa palagay ba niya ay natatakot na si Pacman na makipaglaban uli sa kanya?

"I think so. Pacquiao is scared of me. If not, he'll fight me again," sagot ni Dinamita.

Hanggang Martes lang dito si Marquez. Pero balak daw niyang bumalik uli ng Pilipinas dahil napamahal na kaagad sa kanya ang mga Pilipino.

Tingnan n'yo nga naman, dahil sa kahusayan ni Manny Pacquiao sa boksing, dumarami ang nai-in love sa bansa natin at sa ating mga Pilipino. Lahat ng natatalo at pinatutumba ni Manny sa lona ay nagiging curious sa Pilipinas, nagpupunta sila rito at nadidiskubre kung gaano kaganda ang bansa natin at kung ano ang magagandang katangian ng mga Pilipino.

Pagkatapos ng event, sa gazebo sa poolside sa likod ng Big Dome, nakita naming masinsinan ang pag-uusap nina Peter Musngi, Marquez at grupo nito habang magkakaharap sa iisang mesa. Nagmamadali kami para humabol sa deadline kaya hindi na kami nakapag-usisa kung ano ang bagong "niluluto" ng ABS-CBN Sports.

Samantala, hindi na rin kami magtataka kung tulad ni Erik Morales ay may mga kompanya ring kumuha kay Marquez para maging product endorser. Charming din si Marquez, at kaiba sa dating impresyon natin sa kanya, hindi pala siya "masyadong" mayabang.